Η ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΘΛΙΨΗΣ

Του Σίμου Ιωσηφίδη

«Όποιος δεν έφαγε το ψωμί του με δάκρυα, δεν σας γνώρισε ποτέ ουράνιες δυνάμεις»

«Τραγούδι του Αρπιστή», Γκαίτε, 1795.

Λέγεται πως κάποιον Μάρτιο του 1909, ο Καντίνσκι, εντελώς ξαφνικά, κρέμασε έναν πίνακα στο σπίτι του ανάποδα. Και τότε κάθισε. Και τον κοίταζε για ώρες. Είχε πει σε έναν γνωστό του πως, έτσι αναρτημένος, έδειχνε μελαγχολικότερος.

Από την άλλη ο Καμί, χρόνια αργότερα, όταν ρωτήθηκε περί λογοκρισίας είπε πως σε ένα νουάρ ας πούμε αφήγημα, ότι το μισό πάντα βελτίωνε το όλον και, ως εκ τούτου, το ένα τέταρτο θα ήταν αρτιότερο του ήμισι και πάει λέγοντας...

Η ιδέα του ανολοκλήρωτου, εν πολλοίς, στέκεται ρομαντικά: πάντα υπόσχεται το αινιγματικό επερχόμενο. Άλλωστε και οι χαρακτήρες ενός Χένρι Τζέιμς ή ενός Κάφκα φερ’ειπείν, ανέκαθεν δεν ήταν οι επαγγελματίες της ήττας;

Προφανώς, λοιπόν, η ευτυχία έχει πάντα μιά... ακαθόριστη γεύση δυστυχίας. Αρκεί να αναμένεις.

Έτσι κι εγώ, σήμερα, αναμένοντας την καταιγίδα που θα ταράξει τη λιμνάζουσα κατάσταση, σε μια υγρή μέρα που ήδη μυρίζει χαλασμένο νερό, σκέφτομαι τη γοητεία του επερχόμενου κακού. Άλλωστε, είναι γνωστό τοις πάσι πως όλα τα όμορφα τα αποκαλούμε «φανταστικά». Και όχι μόνον: «φοβερά», «τρομερά», «τρομακτικά»... Φοβερή θέα! Τρομερό φιλμ! Τρομακτικά επιβλητικό τοπίο!

Αναρωτιέμαι εύλογα αν υπάρχει τόσος φόβος και τρόμος απέναντι στο θαυμαστό...

Μπορεί στο στοιχειωμένο να υποβόσκει γοητεία;

Κάποιοι ίσως πουν πως το θαυμαστό είναι και ασυνήθιστο.

Μίλια μακριά από σφαίρες καθιερωμένων οπτασιών ή χιλιοειπωμένων οραμάτων.

Και είναι εκεί, στα υψηλά διαμερίσματα του νου, που γεννάται η θλίψη.

Κι εκεί, σε εκείνη την ιερή θλίψη, υπάρχει συχνά μιά υπέρτατη δόση ηδονής!

Πίσω από μια απρόσμενη χαρά κρύβεται μια μακάβρια λύπη και πίσω από την λάμψη ενός μακάριου ψυχισμού υποβόσκει πάντα μια ανολοκλήρωτη ζωή. Πίσω από την θλίψη όμως δεν υπάρχει τίποτα. Μόνον ένας τόπος πένθους σαν τον μυστικισμό του θυσιαστικού ερωτικού λόγου. Είναι το ενδόμυχο ξύπνημα του έρωτα όταν απλώνεται το μισόφωτο...

Με απλά λόγια, το ποίημα αυτού του κόσμου, διαρκεί μονάχα όσο μια αστραπή. Είναι το φαντασμαγορικό ξετύλιγμα μιας νοερής άνοιξης. Μπορεί να είναι και ένας άγνωστος ρακένδυτος γέροντας, φτωχός και ανέστιος, που στηριγμένος στη βακτηρία του και συνοδευόμενος, ως συνήθως, από δυο τρεις αδέσποτους σκύλους, καρτερά την έκρηξη μιας Άνοιξης. Η έκρηξη αυτή, θυμίζω, ως φυσικό, θα ακουστεί μέχρι την Άπω Ανατολή.

Τέτοια άτομα δεν κάνουν τίποτα στην τύχη. Ασφαλώς, όπως λέγανε και κάποιοι σκεπτικιστές Κινέζοι, αν είχε πράγματι την δυνατότητα να σε ακούσει κάποιος όταν τον προειδοποιείς, δεν θα χρειαζόταν προειδοποίηση.

Έτσι για ν’ αποκτήσεις πρέπει να χάσεις, για να πάρεις πρέπει να προσφέρεις, για να ζήσεις πρέπει να πεθάνεις. Εξού και η σκιά της θλίψης.

Μήπως δέν μας κάνει να κλαίμε συχνά μιά μεγάλη κι απροσδόκητη επιτυχία;

Ευτυχείς όντας, κλαίμε από τα γέλια! Ίσως ακόμα γιατί το κάθε τί σ'αυτόν τον κόσμο έχει και το αντίθετό του που σε μιά πολύ δυνατή στιγμή τους αλληλοέλκονται. Και εδώ, ευνόητα, τα ντεσιμπέλ της έκρηξης, κυμαίνονται από την ετερονυμία.

Είπαμε, το κάθε δυσμενές, το κάθε ανέλπιστο και μάταιο, όπως ο θάνατος, έχει την απαράμιλλη αίσθηση ενός βαθέος Ρομαντισμού.

Ανασύροντας ερωτήματα παρελθουσών εποχών και πάντα με τη βοήθεια ενός Μπόρχες επί παραδείγματι, σκέφτομαι τη γοητεία του θλιμμένου, αυτού που μοιάζει να τελειώνει με απωλεσθείσα την όποια επαναφορά του.

Ανέκαθεν, το οποιοδήποτε happy end, στη ζωή ή στην αναπαράστασή της (την Τέχνη), μού φάνταζε πλαστό και, μάλλον, ανούσιο.

Το μάταιο τέλος των πραγμάτων λοιπόν, σαγηνεύει.

Πόσο μεγαλειώδες είναι ένα μελαγχολικό, φθινοπωρινό σούρουπο με τον ήλιο να κατηφορίζει δύοντας από μιαν άχαρη αυγή...

Kαι πόσο νοσταλγικό είναι όταν καθισμένος στο αναπηρικό αμαξίδιο σκέφτεσαι τον ήχο των βημάτων σου...

Ακόμα και η πτώση της Τροίας ελκύει περισσότερο από τις μικρο-περιπέτειες των Αχαιών.

Και οποία η γοητεία που ασκεί η Κόλαση της Θείας Κωμωδίας από τον Παράδεισο!

Μήπως κι ο θάνατος δεν διαθέτει μιαν αξιοπρέπεια, έναν ρομαντισμό που η γέννηση του ανθρώπου δεν διαθέτει;

Γι’αυτό, προφανώς, και η τραγωδία έχει κερδίσει ένα σεβασμό που η κωμωδία ουδέποτε κατόρθωσε να προκαλέσει.

Για να μην μακρυγορώ όταν ηττάσαι συνεχίσεις απτόητα να μάχεσαι καρτερώντας μια νίκη.

Στέκεσαι ενεργός, αγέρωχος και ονειρεύεσαι να διαπραγματευτείς ξανά για την πρόκληση του ποθητού.

Όταν νικάς όμως, τι άλλο μένει; Να ξανανικήσεις, αυτό μόνον.

Οι νικημένοι για τη Θεά μνήμη θα είναι πάντα οι μελλούμενοι νικητές.

Όπως και ο «Οδυσσέας» του Τζόις, εν κατακλείδι, είναι το πιο αξιοθαύμαστο γεγονός του τέλους, μια εποποιία της εκμηδένισης...

Το Happily ever after απλώς δεν υπάρχει...

Σίμος Ιωσηφίδης 🌹